Begin jaren negentig ontketende een groep medische professionals een revolutie door de status quo ter discussie te stellen. Ze voerden aan dat de geneeskunde afstand zou moeten nemen van ‘intuïtie’ en de meningen van senior artsen – vaak spottend ‘op eminentie gebaseerde geneeskunde’ genoemd – en in plaats daarvan zou moeten vertrouwen op rigoureuze klinische onderzoeken. Dit concept, bekend als evidence-based geneeskunde, stuitte op felle weerstand van degenen die het als een bedreiging voor hun professionele autonomie beschouwden.
Toch heeft de geschiedenis hen gelijk gegeven. Tegenwoordig worden op bewijs gebaseerde praktijken beschouwd als een van de grootste verworvenheden van de moderne wetenschap, naast de ontdekking van anesthesie en sanitaire voorzieningen.
De huidige crisis van onredelijkheid
Ondanks het succes van de op bewijs gebaseerde beweging zijn we getuige van een moderne heropleving van het scepticisme ten aanzien van de wetenschappelijke waarheid. Van politieke leiders die de klimaatverandering afdoen als een “zwendel” tot de ontmanteling van gezondheidsinstanties en het ondermijnen van de werkzaamheid van vaccins: het landschap wordt steeds meer gedomineerd door “alternatieve feiten” en desinformatie. In Groot-Brittannië beschouwt bijvoorbeeld slechts 40% van de bevolking wetenschappelijke informatie als algemeen betrouwbaar.
Dit is echter niet noodzakelijkerwijs een plotselinge, mondiale afwijzing van de wetenschap. Het is eerder een tegenslag in een veel langer, voortgaand proces van integratie van onderzoek in de structuur van het dagelijks leven.
De stille triomf van data
Terwijl de krantenkoppen zich richten op chaos, ontvouwt zich op de achtergrond een hoopvollere trend. Bewijsmateriaal wordt gestaag de ruggengraat van verschillende sectoren:
- Onderwijs: In Engeland hebben meer dan 1,5 miljoen kinderen deelgenomen aan onderzoeken om te bepalen welke onderwijsmethoden, zoals klanken en begeleiding, de leerresultaten daadwerkelijk verbeteren. De meeste schoolleiders gebruiken nu onderzoek om hun beslissingen te bepalen.
- Economie: Nobelprijswinnend onderzoek heeft aangetoond dat programma’s tegen armoede met dezelfde nauwkeurigheid kunnen worden getest als medicijnen. Dit op bewijzen gebaseerde beleid heeft de levens van minstens 850 miljoen mensen beïnvloed.
- Technologie: De toekomst van informatie wordt gevormd door AI. Onlangs hebben wetenschappelijke financiers 126 miljoen dollar toegezegd voor AI-systemen die zijn ontworpen om enorme hoeveelheden onderzoek te synthetiseren, waardoor rigoureuze wetenschappelijke overzichten toegankelijk worden voor overheden en burgers over de hele wereld.
Vijf strategieën om rationaliteit te verdedigen
Als je wordt geconfronteerd met een golf van verkeerde informatie, kun je je gemakkelijk machteloos voelen. De strijd om de waarheid kan echter worden gevoerd door middel van individuele en systemische acties.
1. Geef prioriteit aan feiten boven “Vibes”
De eenvoudigste manier om terug te vechten is door uw eigen besluitvormingsproces te veranderen. In plaats van te vertrouwen op onderbuikgevoelens of trends op sociale media, moet je actief op zoek gaan naar het bewijs achter een bewering. Als er voor een populaire bewering geen geloofwaardig onderzoek is om deze te ondersteunen, behandel het dan als onzin.
2. Verifieer via peer review
Controleer bij het beoordelen van een wetenschappelijke claim of het onderzoek peer-reviewed is. Hoewel peer review geen perfect schild is tegen wetenschap van slechte kwaliteit, is het wel een essentiële eerste stap om ervoor te zorgen dat onderzoek door andere deskundigen in het veld wordt onderzocht.
3. Gebruik AI-aangedreven zoekhulpmiddelen
De enorme hoeveelheid wetenschappelijke literatuur is overweldigend. Nieuwe tools, zoals de AI-zoekmachine Consensus, kunnen hierbij helpen door databases met honderden miljoenen onderzoeksartikelen te doorzoeken om samenvattende, op bewijs gebaseerde antwoorden op complexe vragen te geven.
4. Eis onderwijshervorming
Op systemisch niveau moeten overheden prioriteit geven aan lesprogramma’s voor kritisch denken op scholen. In een tijdperk van wijdverbreide desinformatie is het leren van kinderen hoe ze ‘onzin’ kunnen opsporen en bronnen kunnen evalueren niet langer een keuzevakvaardigheid – het is een maatschappelijke noodzaak.
5. Oefen intellectuele nederigheid
Het gaat bij wetenschap zelden om het verschaffen van absolute, onveranderlijke zekerheden; het is een proces van voortdurende verfijning, onzekerheid en correctie. We moeten afstand nemen van de verleidelijke kracht van ‘eenvoudige verhalen’ (bijvoorbeeld ’Het werkte voor mij!’ ) en in plaats daarvan de nuance van data omarmen. Om de culturele strijd te winnen, moeten we leren de meeslepende verhalen over wetenschappelijk succes en vooruitgang te vertellen.
De strijd tussen bewijs en onredelijkheid is geen opgelost conflict; de weegschaal is momenteel in evenwicht. De richting van de toekomst hangt af van onze collectieve inzet voor de waarheid.
Conclusie
Hoewel desinformatie een aanzienlijke bedreiging vormt voor de moderne samenleving, bewijst het historische succes van op bewijs gebaseerde geneeskunde dat de rede kan zegevieren. Door nauwkeurigheid te eisen, nieuwe technologieën te gebruiken en kritisch denken te bevorderen, kunnen we ervoor zorgen dat de wetenschap een leidende kracht in onze wereld blijft.
