Ruim een halve eeuw lang heeft een eigenaardige medische anomalie hematologen voor raadsel gesteld: een bloedmonster uit 1972 ontbeerde een oppervlaktemolecuul dat aanwezig was in alle andere bekende menselijke rode bloedcellen. Nu, na decennia van onderzoek, hebben wetenschappers in Groot-Brittannië en Israël dit officieel beschreven als een nieuw menselijk bloedgroepsysteem: het MAL-systeem. De ontdekking, gepubliceerd in 2024, markeert een belangrijke prestatie in de bloedwetenschap en belooft verbeterde zorg voor patiënten met deze zeldzame bloedgroep.
De lange zoektocht naar identificatie
Het mysterie begon met een monster van een zwangere vrouw dat in 1972 werd verzameld. Het ontbrekende molecuul, later geïdentificeerd als het AnWj-antigeen, vormde de aanleiding voor bijna twintig jaar persoonlijk onderzoek voor hematoloog Louise Tilley van de Britse National Health Service. “Het is een enorme prestatie… om eindelijk dit nieuwe bloedgroepsysteem in te voeren”, verklaarde Tilley in september 2024.
De moeilijkheid vloeide voort uit de extreme zeldzaamheid van de genetische gevallen. Ruim 99,9% van de mensen draagt het AnWj-antigeen, dat zich op een myeline- en lymfocyteiwit bevindt. Dit bracht onderzoekers ertoe het nieuwe systeem MAL te noemen, naar het eiwit zelf.
Waarom bloedgroepsystemen belangrijk zijn
Mensen hebben meerdere bloedgroepsystemen die verder gaan dan de bekende ABO- en Rh-types. Deze systemen worden gedefinieerd door een breed scala aan eiwitten en suikers die de rode bloedcellen omhullen en fungeren als ‘eigen’ markers om ze te onderscheiden van vreemde stoffen. Incompatibele transfusies kunnen ernstige reacties of zelfs de dood veroorzaken, waardoor nauwkeurige bloedtypering van cruciaal belang is. De meeste grote groepen werden in het begin van de 20e eeuw geïdentificeerd, maar veel die sindsdien zijn ontdekt, zoals het Er-systeem (beschreven in 2022), zijn beperkt tot kleine populaties. Het MAL-systeem valt in deze categorie.
De genetische basis van MAL-negativiteit
Individuen met twee gemuteerde kopieën van het MAL-gen missen het AnWj-antigeen, wat resulteert in een AnWj-negatieve bloedgroep, zoals die van de oorspronkelijke patiënt uit 1972. Onderzoekers vonden ook drie gevallen van AnWj-negativiteit die niet verband hielden met genetische mutatie, wat erop wijst dat bepaalde bloedaandoeningen het antigeen kunnen onderdrukken.
Het MAL-eiwit speelt een cruciale rol bij de stabiliteit van het celmembraan en het cellulaire transport. Opvallend is dat het AnWj-antigeen afwezig is bij pasgeborenen, maar kort na de geboorte verschijnt, wat een nieuwe laag aan het mysterie toevoegt.
Implicaties voor de patiëntenzorg
De identificatie van de genetische markers achter de MAL-mutatie maakt nauwkeurig testen mogelijk. Patiënten kunnen nu bepalen of hun AnWj-negatieve status erfelijk is of een teken is van een onderliggende medische aandoening. Zeldzame bloedeigenaardigheden kunnen verwoestend zijn, en een beter begrip ervan vertaalt zich direct in geredde levens.
“MAL is een heel klein eiwit met een aantal interessante eigenschappen die het moeilijk maakten om te identificeren… we moesten meerdere onderzoekslijnen volgen.” – Tim Satchwell, celbioloog van de Universiteit van West-Engeland.
Het onderzoek, gepubliceerd in Blood, concludeert dat hoewel de mutatie zelf geen verband houdt met andere afwijkingen, een nauwkeurige diagnose van cruciaal belang is voor veilige bloedtransfusies en het identificeren van potentiële gezondheidsproblemen.
