De James Webb Ruimtetelescoop (JWST) heeft een adembenemend nieuw beeld vastgelegd van de Helixnevel, een structuur die vaak het ‘Oog van God’ wordt genoemd vanwege de opvallende gelijkenis met een kosmische iris. De afbeelding onthult ongekende details van de laatste handeling van deze stervende ster en biedt een kijkje in de toekomst van onze eigen zon… en het verre verleden van planetaire vorming.
Wat is de Helixnevel?
De Helixnevel, gelegen op 650 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Waterman, is een planetaire nevel – een kleurrijke schil van gas en stof die door een ster wordt uitgestoten wanneer deze het einde van zijn leven nadert. Ondanks de naam hebben deze formaties niets met planeten te maken. In plaats daarvan zijn het de overblijfselen van sterren zoals onze zon, die hun buitenste lagen afwerpen nadat ze hun nucleaire brandstof hebben uitgeput.
In het centrum van de nevel bevindt zich een witte dwerg, de ongelooflijk dichte kern van de ingestorte ster. De JWST-opname laat zien hoe de intense straling van dit overblijfsel het omringende gas doet ontbranden, waardoor een scherp contrast ontstaat tussen zinderende hitte en ijskoude stofzakken.
Een voorproefje van het lot van onze zon
Dit is niet alleen een mooie foto; het is een duidelijke herinnering dat onze eigen zon over ongeveer 5 miljard jaar een soortgelijke transformatie zal ondergaan. Als de zon geen waterstof meer heeft, zal hij uitdijen tot een rode reus voordat hij uiteindelijk zijn buitenste lagen afwerpt en een witte dwerg achterlaat.
De Helixnevel biedt wetenschappers een unieke kans om de mechanismen van sterdood en de vorming van planetaire nevels van dichtbij te bestuderen.
De bouwstenen van toekomstige werelden
Naast de hitte en straling herbergt de Helixnevel ook gebieden met koude moleculaire waterstof, waar zich complexe moleculen kunnen vormen. Dit zijn de grondstoffen voor toekomstige planeten en mogelijk ook voor leven. De nevel kan aanwijzingen bieden voor de omstandigheden die miljarden jaren geleden in ons eigen zonnestelsel bestonden, voordat planeten zich rond een jonge zon samenvoegden.
Een geschiedenis van observatie
De Helixnevel werd voor het eerst ontdekt in 1824 door Karl Ludwig Harding en wordt al bijna twee eeuwen lang uitgebreid bestudeerd door astronomen. Het infraroodbeeld van de JWST, vastgelegd door de Near-Infrared Camera (NIRCam), voegt een nieuw detailniveau toe aan waarnemingen gemaakt door eerdere telescopen, waaronder Hubble.
De Helixnevel is een van de dichtstbijzijnde en helderste planetaire nevels die vanaf de aarde zichtbaar zijn, waardoor het een ideaal doelwit is voor verder onderzoek. Door de interacties tussen heet gas, koud stof en de witte dwerg in het hart van het systeem te onderzoeken, kunnen astronomen de mysteries van de evolutie van sterren en de oorsprong van planetaire systemen ontrafelen.
De nieuwe JWST-beelden bevestigen dat de Helixnevel niet alleen een spectaculair gezicht is, maar een kosmisch laboratorium dat inzicht biedt in zowel het onvermijdelijke lot van sterren als de potentiële geboorte van nieuwe werelden.
