Een gedurfd en controversieel voorstel op het gebied van geo-engineering suggereert dat het bouwen van een enorme dam tussen Alaska en Rusland de ineenstorting van een cruciale oceaanstroom zou kunnen helpen voorkomen. Hoewel het idee theoretisch gezien het klimaat in Noord-Europa zou kunnen stabiliseren, waarschuwen wetenschappers dat het plan verre van een gegarandeerde oplossing is en enorme ecologische en geopolitieke risico’s met zich meebrengt.
De dreiging: een instortende ‘lopende band’
De focus van dit onderzoek ligt op de Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC). Dit systeem fungeert als een enorme onderwatertransportband die warm, zout water van de tropen naar de Noord-Atlantische Oceaan transporteert. Terwijl dit water afkoelt en zinkt, zorgt het voor een circulatiepatroon dat de temperatuur in Europa, Afrika en Amerika reguleert.
Het AMOC wordt momenteel bedreigd door de opwarming van de aarde vanwege twee belangrijke factoren:
1. Stijgende temperaturen: De warmere wateren van de Noord-Atlantische Oceaan koelen mogelijk niet af en zinken mogelijk niet zoals zou moeten.
2. Zoetwaterinstroom: Smeltende ijskappen gieten zoet water in de oceaan, waardoor de zoutheid die nodig is om het water te laten zinken, wordt verdund.
Als het AMOC instort, zouden de gevolgen catastrofaal zijn: Noord-Europa zou te maken kunnen krijgen met dalende temperaturen, Noord-Amerika zou te maken kunnen krijgen met aanzienlijke stijgingen van de zeespiegel en de mondiale voedselproductie zou ernstig kunnen worden ontwricht. Recente studies suggereren dat deze verzwakking veel sneller plaatsvindt dan eerder werd voorspeld, en tegen het jaar 2100 mogelijk met wel 59% zal vertragen.
Het voorstel: sluiting van de Beringstraat
In een nieuwe studie gepubliceerd in Science Advances onderzochten onderzoekers Jelle Soons en Henk Dijkstra een radicale oplossing: het blokkeren van de Beringstraat om de Stille Oceaan los te koppelen van de Noordelijke IJszee.
De logica is gebaseerd op paleoklimatologie. Ongeveer 3 miljoen jaar geleden, tijdens het midden van het Plioceen, bestond er een landbrug die deze doorgang afsloot, en de AMOC was in die periode aanzienlijk sterker. De onderzoekers modelleerden een scenario waarin drie dammen – over een lengte van 82 km – over de zeestraat zouden worden gebouwd.
De resultaten: een tweesnijdend zwaard
Uit het onderzoek bleek dat de effectiviteit van een dergelijke dam sterk afhankelijk is van de huidige omgevingsomstandigheden:
– In een ‘mild’ scenario: Als de CO2-uitstoot relatief laag blijft en de AMOC slechts licht verzwakt is, kan het sluiten van de zeestraat de stroming versterken en helpen verdere achteruitgang tegen te gaan.
– In een ‘ernstig’ scenario: Als het AMOC al aanzienlijk verzwakt is, zou het sluiten van de zeestraat de ineenstorting zelfs ** kunnen versnellen**.
Omdat de uitkomst zo sterk afhangt van de bestaande CO2-niveaus en de huidige sterkte van de stroming, waarschuwen experts als Jonathan Baker van het Britse Met Office dat dit geen ‘eenvoudige oplossing’ is.
Technische en ecologische hindernissen
Hoewel de fysieke constructie van dergelijke dammen technisch haalbaar is – qua schaal vergelijkbaar met de bestaande massieve zeeweringen in Nederland en Zuid-Korea – zijn de praktische uitdagingen enorm.
- Extreme omstandigheden: In tegenstelling tot bestaande dammen in kalme kustwateren is de Beringstraat een afgelegen gebied dat wordt gekenmerkt door krachtige stromingen en zwaar zee-ijs.
- Ecologische ontwrichting: Het verbreken van de verbinding tussen de Stille Oceaan en de Noordelijke IJszee zou de uitwisseling van voedingsstoffen, warmte en zeeleven fundamenteel veranderen, wat ecosystemen potentieel verwoest.
- Menselijke impact: Het project zou de scheepvaartroutes, de visserijsector en de traditionele manier van leven van inheemse gemeenschappen die afhankelijk zijn van de zeestraat ontwrichten.
- Geopolitiek: De dam zou direct tussen twee rivaliserende supermachten liggen, waardoor internationale samenwerking en veiligheid een enorme hindernis zouden worden.
Conclusie
Hoewel het idee van een dam in de Beringstraat een fascinerend theoretisch instrument biedt voor klimaatinterventie, blijft het een zeer onvoorspelbare gok. Wetenschappers benadrukken dat, hoewel geo-engineering onder specifieke omstandigheden een ineenstorting zou kunnen vertragen, het niet de grondoorzaak van de crisis aanpakt; de meest effectieve manier om het AMOC te beschermen blijft de agressieve vermindering van de mondiale uitstoot van broeikasgassen.
