Brontë heeft ons geen kaart nagelaten. Ze liet een schaduw achter.
De etniciteit van Heathcliff in Wuthering Heights blijft een van de meest hardnekkige onbeantwoorde vragen uit de literatuur. Emily Brontë liet hem volledig gevormd in het verhaal vallen, een donkerharige jongen met donkere ogen en een huid die in schril contrast staat met de bleke heidevelden van Yorkshire, maar ze heeft zijn afkomst nooit opgehelderd. De andere personages in de roman zijn net zo verward.
Wanneer meneer Earnshaw hem vanuit de straten van Liverpool naar huis brengt, heeft de gemeenschap geen idee waar hij vandaan komt. De speculaties lopen op hol. Sommige personages gaan ervan uit dat hij een ‘zigeuner’ is, verwijzend naar het Roma-volk. Anderen vermoeden dat hij Indiaas, Chinees of Spaans is. Er zijn zelfs suggesties dat hij een Amerikaan zou kunnen zijn. De dubbelzinnigheid is opzettelijk. Het maakt hem tot een buitenstaander in elke zin van het woord.
Maar moderne lezers kijken beter naar de aanwijzingen die Brontë gaf. Ze vragen zich af waarom een jongen met zulke opvallende fysieke kenmerken in de handen van een landjonker terechtkomt.
Het pleidooi voor Afrikaanse afkomst
De meest overtuigende theorie over Heathcliffs waarschijnlijke etnische achtergrond wijst in de richting van West-Afrikaanse afkomst.
Denk aan de instelling. Liverpool was begin 19e eeuw geen afgelegen dorp. Het was een belangrijke haven. Het was het centrum van de transatlantische slavenhandel die West-Afrika met West-Indië verbond. Een jongen die daar door de straten zwierf, met zwart haar, zwarte ogen en een donkere huid, past in een specifiek historisch patroon.
Veel geleerden geloven dat Heathcliff een tot slaaf gemaakte persoon was die was ontsnapt of in de steek was gelaten. Deze context verklaart zijn isolement. Het verklaart waarom hij geen naam heeft totdat meneer Earnshaw hem er een geeft, waarbij hij hem vernoemt naar de jong overleden zoon van de Earnshaws. Het verklaart ook de intense, vaak brutale wreedheid waarmee hij wordt geconfronteerd door Hindley Earnshaw en de rest van het huishouden.
Als Heathcliff de slavernij heeft overleefd, is zijn woede niet alleen persoonlijk. Het is structureel. Het is de woede van iemand die als bezit is behandeld en vervolgens is weggegooid.
De Ierse hongersnoodtheorie
Niet iedereen is het eens met de invalshoek van Afrikaanse afkomst.
Sommige critici wijzen op de tijdlijn. De roman werd gepubliceerd in 1847. De Grote Hongersnood in Ierland begon in 1845. Het veroorzaakte een enorme toestroom van wanhopige Ierse immigranten naar Britse havensteden als Liverpool.
Deze theorie suggereert dat Heathcliff een Ierse immigrant is die op de vlucht is voor de hongerdood. Zijn donkere gelaatstrekken zouden simpelweg het gevolg kunnen zijn van ondervoeding en barre levensomstandigheden, wat in die tijd gebruikelijke omschrijvingen waren voor het verarmde Ierse volk. Het herkadert zijn karakter niet als een raciale ‘ander’, maar als een op klassen gebaseerd slachtoffer van het koloniale economische beleid.
Waarom de dubbelzinnigheid ertoe doet
Brontë wist wat ze deed.
Door de oorsprong van Heathcliff vaag te laten, dwong ze lezers hun eigen vooroordelen op hem te projecteren. Hij wordt een spiegel.
Als je hem als Roma ziet, zie je de vooroordelen tegen reizigers.
Als je hem als Afrikaan ziet, zie je de erfenis van de slavernij.
*Als je hem als Ier ziet, zie je de armoede van de Britse eilanden.
Deze interpretatie van de identiteit van Heathcliff verschuift de hele betekenis van het verhaal. Is het een spookverhaal? Een romance?
