W podręcznikach historii epokę radia często przypisuje się Marconiemu lub Tesli, ale nazwisko Heinricha Georga Barkhausena pojawia się rzadko. Urodzony w Bremie w 1881 roku niemiecki fizyk został przyćmiony przez bardziej znane nazwiska, ale jego wkład położył podwaliny pod nowoczesną elektronikę i nasze zrozumienie samej natury materii. Zmarł w Dreźnie w 1956 roku, pozostawiając po sobie dziedzictwo naznaczone dziwnym, postrzępionym dźwiękiem, który zmienił fizykę.

Z laboratoriów Siemensa do Drezna

Ścieżka akademicka Barkhausena była surowa. Studiował na uniwersytetach w Monachium i Berlinie, zanim w 1907 roku uzyskał doktorat w Getyndze. Wkrótce przeszedł od teorii do praktyki i pracował w laboratoriach Siemens & Halske w Berlinie. To doświadczenie położyło podwaliny pod jego późniejszą pracę, która skupiała się na praktycznym zastosowaniu, a nie na abstrakcyjnych spekulacjach.

W roku 1911 nastąpił punkt zwrotny. Przyjął pierwsze na świecie stanowisko profesora inżynierii elektrycznej w Akademii Technicznej w Dreźnie. Była to nowa, źle zdefiniowana dziedzina, a Barkhausen pomógł ją ukształtować. Pracował nad teoriami oscylacji spontanicznych i nieliniowych elementów przełączających. Sformułował nawet współczynniki lamp próżniowych, z których inżynierowie korzystają do dziś.

Ale nie ograniczał się tylko do diagramów. Studiował akustykę i zaproponował metody pomiaru głośności w oparciu o subiektywną percepcję człowieka. To połączenie sprzętu i ludzkiej wrażliwości okazało się później kluczem do jednego z jego największych odkryć.

Wyjaśnienie efektu Barkhausena

Jest rok 1919. Barkhausen jednocześnie eksperymentuje z magnetyzmem i akustyką. Rezultatem był efekt Barkhausena – zjawisko, które dostarczyło konkretnych dowodów na prawdziwy mechanizm namagnesowania.

Przed tym odkryciem naukowcy debatowali, czy namagnesowanie zachodzi atom po atomie, czy w większych grupach. Barkhausen pokazał, że prawdą jest to drugie. Wykazał, że namagnesowanie wpływa na całe „domeny” materiału ferromagnetycznego. Regiony te to skupiska atomów pracujących wspólnie. Kiedy zmienia się pole magnetyczne, obszary te nie poruszają się równomiernie. Oni skaczą.

Jak usłyszeć skok magnetyczny? Głośnik jest używany. Barkhausen podłączył cewkę drutu do głośnika. Kiedy namagnesował kawałek żelaza, nagłe zmiany w domenach magnetycznych spowodowały słyszalne kliknięcia i trzaski. Był to szorstki, syczący dźwięk. Jednak w tym hałasie kryje się podstawowa prawda o świecie fizycznym. Namagnesowanie jest kwantowane. Dzieje się to w dyskretnych krokach, a nie w ciągłym przepływie.

„Efekt Barkhausena dostarczył dowodów na to, że namagnesowanie wpływa na całe obszary materiału ferromagnetycznego, a nie na pojedyncze atomy.”

Ta świadomość nie była jedynie akademicką ciekawością. Wyjaśniono, dlaczego materiały zachowują swoje namagnesowanie i jak reagują na pola zewnętrzne. Wypełnił lukę pomiędzy mikroskopijnym zachowaniem atomów a makroskopowymi właściwościami magnetycznymi.

W drodze do mikrofal

Barkhausen nie poprzestał na magnetyzmie. W 1920 roku on i Karl Kurtz opracowali oscylator Barkhausena-Kurtza. Urządzenie to pracowało na bardzo wysokich częstotliwościach. Stała się bezpośrednim poprzednikiem lampy mikrofalowej.

Oscylator przyczynił się do lepszego zrozumienia modulacji prędkości. Zasada ta jest kluczem do tego, jak mikrofale wzmacniają sygnały. Prędkość prądów elektronicznych jest kontrolowana w celu zwiększenia siły sygnału. Bez tego zrozumienia rozwój radarów i późniejszej łączności satelitarnej napotkałby poważne przeszkody.