Er bestaan gevaarlijke misvattingen op het gebied van duurzame ontwikkeling. Klinkt logisch, toch? Als het plantaardig is, zou het onschadelijk moeten afbreken. Het is een schoon mentaal beeld. Dit is echter verkeerd.
Materiaal wordt beschouwd als van biologische oorsprong als het is geproduceerd uit levende organismen of planten. Denk aan planten, algen en bacteriën. Dat is de definitie. De bron is natuurlijk. Dit garandeert echter niet dat het eindproduct biologisch afbreekbaar is. Dit zijn twee totaal verschillende concepten. Het vermengen hiervan kan leiden tot greenwashing, zwerfvuil en een vals gevoel van ecologische deugd.
De echte definitie van biologisch afbreekbaar
Biologische afbreekbaarheid is geen vaag ideaal. Dit is een strikt chemisch proces dat aan bepaalde normen voldoet. In Europa is het referentiepunt de NF EN 13432 -specificatie. Dit betekent niet dat je inpakpapier in de tuin gooit en er maar het beste van hoopt.
Om een materiaal als biologisch afbreekbaar te mogen bestempelen, moet het aan strenge normen voldoen. Moet binnen 6 maanden worden teruggebracht tot 90%. Deze storing vereist een bepaalde combinatie van omstandigheden. Micro-organismen (bacteriën, algen, schimmels) moeten aanwezig zijn. Ze hebben zuurstof nodig. Ze hebben vocht nodig. Ze hebben warmte nodig. Zonder deze variabelen blijft het plastic daar zitten. Voor altijd.
De meeste consumenten gooien hun ‘groene’ plastic weg in de compostbak thuis. Dit werkt zelden. Industriële composteringsfaciliteiten zorgen voor de duurzame hoge temperaturen en gecontroleerde microbiële omgeving die nodig zijn om standaard bioplastics af te breken. Bewaar een stapel ervan in uw achtertuin en ze zullen waarschijnlijk jaren meegaan.
Chemische identiteitscrisis
Overweeg PET (polyethyleentereftalaat) of PA (polyamide). Je kent deze van waterflessen en kleding. Traditioneel worden ze gemaakt van olie. Nu kunnen ze echter worden vervaardigd met behulp van biomassa zoals suikerriet en maïs.
Wanneer het op deze manier wordt geproduceerd, wordt het materiaal een biologische hulpbron. Het komt uit de aarde. Maar hoe zit het met de chemie? Het is identiek aan zijn tegenhanger op fossiele brandstoffen. De moleculaire structuur is hetzelfde. Hetzelfde geldt voor obligaties. Daarom is het niet biologisch afbreekbaar. Het gedraagt zich net als traditioneel plastic. Het blijft bestaan in het milieu. Het blijft zich ophopen.
Daarom zijn nuances zo belangrijk. ‘Gemaakt van planten’ verandert niets aan het feit dat de polymeerketens bestand zijn tegen natuurlijke afbraak.
Welke kunststoffen breken echt af?
Als u op zoek bent naar materialen die biologisch afgeleid en biologisch afbreekbaar zijn, moet u zich op bepaalde chemische families concentreren. PLA (polymelkzuur) is een bekend voorbeeld. Hetzelfde geldt voor PHA (polyhydroxyalkanoaat) en producten op basis van zetmeel. Deze materialen zijn ontworpen om onder de juiste omstandigheden te worden afgebroken. Ze komen niet alleen van planten. Ze zijn ontworpen om terug te keren naar de aarde.
Maar hier is een schokkende statistiek. Volgens Bioplastics Europe was minder dan de helft van de in 2017 wereldwijd geproduceerde bioplastics daadwerkelijk biologisch afbreekbaar. De meeste zijn slechts biogebaseerde versies van traditionele kunststoffen. De CO2-uitstoot in de productiefase zal waarschijnlijk afnemen. Ze bieden echter geen oplossing voor de afvalcrisis aan het einde van hun levensduur.
Dit onderscheid is erg belangrijk. Het bepaalt of een product compost wordt
Het woord biologisch afbreekbaar klinkt als een groene licentie om overal plastic weg te gooien. Dit is niet waar. In werkelijkheid vereist echte biologische afbraak zeer specifieke omstandigheden met hoge intensiteit. Normaal gesproken moet de temperatuur boven de 60 °C liggen. Dit gebeurt zelden in natuurlijke omgevingen zoals oceanen, bossen of zelfs typische bodems. Zonder warmte breekt het materiaal niet af. Ik zit daar gewoon.
Er zijn ook verborgen problemen. Zelfs als het plastic kapot gaat, zijn er geen harde regels over de grootte van de resulterende deeltjes. Er kan microplastic achterblijven. Ze blijven bestaan. Een belangrijk verschil dat de meeste mensen niet opmerken is: het feit dat een materiaal biologisch afbreekbaar is, betekent niet automatisch dat het ook composteerbaar is. Composteerbaarheid is een speciale certificering die beperkt is tot industriële composteringsfaciliteiten die hoge temperaturen handhaven. Je kunt een ‘biologisch afbreekbare’ zak niet zomaar op een stapel in de achtertuin gooien of in de natuur laten liggen wachten tot hij verdwijnt.
Een recyclingparadox
De situatie wordt nog erger als we naar de toeleveringsketen kijken. Materialen die zijn ontworpen om gemakkelijk af te breken, zijn notoir moeilijk te hanteren. Ze zijn gevoelig. Licht en vocht kunnen de afbraak tijdens opslag versnellen, waardoor het instabiel wordt en het moeilijk wordt om een consistent product te produceren.
Om deze instabiliteit aan te pakken, mengen fabrikanten deze biogebaseerde materialen vaak met andere polymeren. Een veelgebruikt mengsel is een combinatie van zetmeel en bio-PET. In theorie klinkt dit innovatief. In werkelijkheid produceert het een chemisch mengsel dat niet kan worden verwerkt door conventionele recyclingstromen. De machines van de recyclingfabriek zijn ontworpen voor pure PET-, HDPE- of PP-stromen. Bij het mengen kunnen nominaal biologisch afbreekbare stoffen in het mengsel terechtkomen en de batch verontreinigen. Dit vermindert de kwaliteit van de gerecyclede hars.
Waar zijn ze terechtgekomen?
Deze gemengde materialen kunnen niet efficiënt worden gerecycled en worden vaak naar stortplaatsen gestuurd. Hier worden de milieueffecten kwantificeerbaar in plaats van theoretisch. Op stortplaatsen worden organische stoffen anaëroob (zonder zuurstof) afgebroken. Bij dit proces komt methaan vrij.
Methaan is een krachtig broeikasgas. Op de korte termijn houdt het warmte efficiënter vast dan koolstofdioxide. Dus hoewel kunststoffen beweren ‘aardevriendelijk’ te zijn omdat ze plantaardig zijn, heeft hun uiteindelijke lot op stortplaatsen een directe impact op de klimaatverandering. De belofte van biologische afbraak is verpletterd onder het gewicht van de hiaten in de infrastructuur in de echte wereld. In de meeste gevallen zijn de producten die we achterlaten niet recycleerbaar en ook niet echt composteerbaar. Het is gewoon een laag afval verborgen achter een label dat beter klinkt dan het in werkelijkheid is.
